Iedereen heeft een mening over AI in de juridische sector. Weinigen beginnen bij de juiste vraag.
De presentaties over AI beloven tijdwinst, efficiëntie en een kantoor dat zichzelf bijna runt. De praktijk is genuanceerder. Soms levert AI inderdaad waarde. Soms kost het meer tijd dan het oplevert. En soms wordt het ingezet op een manier waarbij vertrouwelijke data van cliënten terecht kan komen op plekken waar die niet hoort.
Dit is geen artikel over of AI goed of slecht is. Het is een artikel over hoe je er als juridisch kantoor verstandig mee omgaat.
Niet alle AI is hetzelfde. En niet elk kantoor heeft dezelfde AI nodig.
De eerste fout die kantoren maken is AI behandelen als één ding. Alsof er een knop is die je omzet en het kantoor daarna anders werkt. Dat is niet hoe het werkt.
Er zijn grofweg twee categorieën die in de juridische sector relevant zijn. Procesautomatisering aan de ene kant. Echte AI, zoals een large language model, aan de andere kant. Het onderscheid is belangrijk omdat ze voor andere kantoren geschikt zijn en andere infrastructuur vereisen.
Een notariskantoor draait op productie. Veel standaarddocumenten, vaste processen, herhalende handelingen. Daar past procesautomatisering goed bij. Handelingen die altijd hetzelfde gaan worden door een systeem afgehandeld. Sneller, consistenter en met minder kans op fouten.
Een advocatenkantoor werkt anders. Veel onderzoek, unieke cases, processtukken die opgebouwd worden vanuit verschillende bronnen. Daar kan een large language model echte waarde toevoegen. Research die uren kost kan worden ingekort. Een eerste opzet van een stuk kan worden gegenereerd en daarna verder worden uitgewerkt.
De vraag is dus niet “moeten we iets met AI?” maar “welke vorm van AI past bij hoe ons kantoor werkt?”
De onverwachte keerzijde: AI die meer werk oplevert
Er is een ontwikkeling in de praktijk die weinig besproken wordt maar die advocaten dagelijks tegenkomen. Cliënten komen het kantoor in met een ChatGPT-antwoord. Ze hebben hun vraag ingevoerd, een uitgewerkt antwoord gekregen en denken dat de zaak daarmee half is opgelost. De advocaat mag beginnen met uitleggen waarom het anders zit.
Dat ontrafelen kost tijd. Soms meer tijd dan het geval zou hebben gekost als de cliënt gewoon had verteld wat het probleem is.
Dit is geen argument tegen AI. Het is een argument voor nuance. AI verandert de verwachtingen van cliënten, en daarmee ook de manier waarop advocaten hun werk moeten uitleggen en verdedigen. Dat is een aanpassing die aandacht vraagt, niet iets wat vanzelf gaat.
AI maakt het werk anders. Niet altijd makkelijker. En zeker niet zonder nieuwe uitdagingen.
De vraag die te weinig gesteld wordt: tot welke data krijgt de AI toegang?
Iedereen kan ChatGPT aanschaffen. Dat vraagt niets van de infrastructuur en niets van de beveiliging. Maar ChatGPT zonder toegang tot de eigen data is een geavanceerde zoekmachine die alleen publieke informatie kent.
Wil een kantoor AI inzetten voor iets wat echt waarde toevoegt, voor het doorzoeken van dossiers, het analyseren van contracten, het snel vinden van relevante jurisprudentie, dan heeft die AI toegang nodig tot de eigen data. En dat is precies waar het ingewikkeld wordt.
Vertrouwelijke cliëntgegevens. Processtukken. Notariële aktes. Informatie waarbij toegang door derden, hoe theoretisch ook, een probleem is. Een AI die zomaar toegang krijgt tot die data zonder dat duidelijk is waar die data naartoe gaat, is een beveiligingsrisico. En in de juridische sector, met de AVG-verplichtingen die er zijn, ook een compliance-risico.
De vraag is dus niet alleen “welke AI willen we gebruiken?” maar ook: hoe geven we die AI veilig toegang tot de informatie die het nodig heeft, zonder dat vertrouwelijkheid in het geding komt?
AI en de cloudkeuze zijn één vraagstuk
Hier wordt het voor veel kantoren concreet. En ingewikkelder dan verwacht.
Copilot, de AI-assistent van Microsoft, is voor veel kantoren een logische eerste stap. Bekend, breed ondersteund, geïntegreerd in de tools die er al zijn. Maar Copilot werkt het best als alle data in OneDrive staat. Dus bij Microsoft.
Als een kantoor werkt met een private cloud, met data op eigen servers in een eigen datacenter, dan werkt Copilot niet volledig. De functionaliteit is beperkt omdat de AI geen toegang heeft tot de data die het nodig heeft.
Dat is geen dealbreaker. Er zijn alternatieven. Hybride oplossingen waarbij een deel van de data beschikbaar wordt gesteld aan de AI. Applicaties die werken met een afgeschermd deel van de omgeving. Maar al die alternatieven vereisen dat de keuze vooraf wordt gemaakt, niet nadat de infrastructuur al is ingericht.
Welke AI je wilt gebruiken bepaalt mede welke cloudarchitectuur je nodig hebt. En welke cloudarchitectuur je hebt, bepaalt welke AI-mogelijkheden beschikbaar zijn. Die twee beslissingen kunnen niet los van elkaar worden genomen.
Hoe ga je er als kantoor verstandig mee om?
Begin niet met de tool. Begin met de uitdaging.
Wat kost nu te veel tijd? Waar lopen medewerkers tegenaan? Wat zou er beter kunnen als het sneller ging of minder handmatig was? Vanuit die vragen kun je bepalen of AI het juiste instrument is. En zo ja, welke vorm.
Daarna komt de infrastructuurvraag. Waar staat de data nu? Waar mag die staan? Welke AI heeft toegang nodig tot welke informatie? En hoe zorg je dat die toegang veilig en compliant is?
En pas daarna komt de toolkeuze. Niet andersom.
Kantoren die die volgorde omdraaien, die beginnen met een tool aanschaffen en daarna kijken hoe het past, betalen die keuze later terug. In aanpassingen, in extra kosten en soms in beveiligingsrisicos die ze liever niet hadden gehad.
AI als kans: wat het echt kan opleveren
Als de basis goed is, als de infrastructuur klopt en de datatoegang veilig is geregeld, dan is AI voor de juridische sector een serieus hulpmiddel.
Grote dossiers doorzoeken op relevante passages. Documenten inscannen en beoordelen op specifieke criteria. Standaardteksten genereren als eerste opzet. Jurisprudentie snel ophalen en samenvatten. Dit zijn taken die tijd kosten en waarbij AI aantoonbaar sneller en soms nauwkeuriger werkt dan een mens.
Dat betekent niet dat de advocaat of notaris overbodig wordt. De expertise, het oordeel en de verantwoordelijkheid blijven menselijk. Maar de tijd die vrijkomt door routinetaken te automatiseren kan worden besteed aan werk dat echt menselijke aandacht vraagt.
Dat is de kans. Niet de hype, maar de praktische tijdwinst op de plekken waar die het meest oplevert.
De conclusie is niet voor of tegen
AI is geen bedreiging en geen wondermiddel. Het is een instrument. En zoals elk instrument werkt het goed als het op de juiste manier wordt ingezet, en slecht als dat niet het geval is.
Voor juridische kantoren betekent dat: begin bij de vraag wat je wilt bereiken. Zorg dat de infrastructuur en beveiliging op orde zijn voordat er iets wordt aangeschaft. En neem de tijd om te begrijpen welke vorm van AI past bij hoe het kantoor werkt.
Dat klinkt minder spannend dan de presentaties over AI beloven. Maar het is de enige manier om er echt iets aan te hebben.
ICT Concept helpt juridische kantoren bij het veilig en verstandig inzetten van AI, van de eerste vraag tot de juiste infrastructuur. Zonder hype, zonder standaardoplossingen. Neem contact op voor een gesprek over wat AI voor jouw kantoor kan betekenen.